Περί εθνικισμού

«Η προσπάθεια να υποκατασταθεί η φυσική αφοσίωση του ανθρώπου στη δική του χώρα με μια καθωσπρέπει αγάπη για ένα κράτος αποτελεί ένα από τα πιο γελοία φαινόμενα των καιρών μας.»

R. Rocker

Στρασβούργο, 1995. Καλοκαίρι, Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Νεότητας ενάντια στο ρατσισμό. Με ένα κομμάτι της ελληνικής αποστολής, περιδιαβαίνουμε την πόλη. Περνώντας από την όπερα, βλέπουμε μια μικρή πλατεΐτσα, και την πινακίδα με την ονομασία της: «Πλατεία Κανάρη (όπερα του Καστνέρ)». Μια γυναίκα (μέλος της αποστολής) ενθουσιάζεται. Η απάντηση δυο άλλων μελών της αποστολής (εκπροσώπων του ΣΥΝ), της κόβει τη χαρά σα μαχαίρι: «συντρόφισα, μη γίνεσαι εθνικίστρια».

Ειλικρινά, έκτοτε προσπάθησα πολλές φορές να καταλάβω για ποιο λόγο ήταν εθνικιστικός, ή έστω εθνικίζων ο ενθουσιασμός της συντρόφισας.

Μήπως το όνομα στην πλατεία το έδωσαν τίποτε έλληνες εθνικισταί; Όχι. Η ονομασία της πλατείας οφείλεται στη μεγάλη επιτυχία που είχε η όπερα «Κανάρης» του Καρρέρ στο Στρασβούργο. Ο κόσμος ενθουσιάστηκε τόσο που έδωσε το όνομά του ήρωα της όπερας στην ταινία. Το «Καστνέρ» ήταν λάθος του ταμπελοποιού.

Μήπως ο Καρρέρ παρουσιάζει τον ήρωα από εθνικιστική σκοπιά; Δεν το γνωρίζω, αλλά, εάν οι φίλοι του Συνασπισμού γνωρίζανε την υπόθεση της όπερας, τότε αναμφίβολα θα ήξεραν και πως το όνομα του συνθέτη είναι λάθος. Αφού όμως δεν έκαναν αυτήν την παρατήρηση, δεν το ξέρανε, άρα δεν ήταν αυτός ο λόγος.

Μήπως ο ίδιος ο Κανάρης ήταν εθνικιστής; Μα, νομίζω πως για την αριστερά το θέμα 1821 έχει κλείσει οριστικά: ήταν μια ταξική επανάσταση, άρα ο Κανάρης ήταν ένας ταξικός αγωνιστής και κάθε προσπάθεια σύνδεσής του με τον εθνικισμό είναι όχι μόνο αστεία, αλλά και ύπουλη. Αλλίμονο, τα ίδια άτομα άραγε δε θα χαίρονταν που στην Ουγγαρία βρίσκεται ολόκληρο χωριό με το όνομα του Μπελογιάννη;

Εν πάσει περιπτώσει, η απορία μου έμεινε.

Λονδίνο, 2003. Με μία φίλη μου, φίλα προσκείμενη στο ΣΥΝ, κάνουμε συζήτηση για τις νέες ταυτότητες. Σχολιάζουμε το γεγονός πως οι νέες ταυτότητες είναι γραμμένες και στο λατινικό αλφάβητο. Παρατηρεί πως, αφού οι ταυτότητες είναι πλέον και ταξιδιωτικό έγγραφο, δεν είναι υποχρεωμένος ο κάθε ξενοδόχος της Ευρώπης να γνωρίζει να διαβάζει το ελληνικό αλφάβητο. Συμφώνησα μαζί της, αλλά έκανα την παρατήρηση πως, ακριβώς με το ίδιο σκεπτικό, θα πρέπει και οι ταυτότητες των λοιπών ευρωπαϊκών χωρών, να γράφουν το ονοματεπώνυμο και στο ελληνικό αλφάβητο. Η αντίδραση ήταν παρόμοιο «ρε συ, άσε αυτά τα εθνικιστικά».

Πάγωσα. Κυρίως διότι τη συζήτηση αυτή την έκανα περισσότερο για πλάκα. Και ναι μεν δεν τη συνέχισα, αλλά ήταν μετά από αυτήν την αντίδραση (κι εξαιτίας της) που άρχισα να το σκέφτομαι σοβαρά. Δηλαδή, τι, αν αύριο οι Βούλγαροι, με το ίδιο ακριβώς σκεπτικό, ζητήσουν να αναγράφονται τα στοιχεία και στο κυριλλικό αλφάβητο, δε θα έχουν ένα δίκιο; Εντάξει, οι έλληνες είναι γλωσσομαθείς – υποτίθεται – αλλά δεν υπάρχουν έλληνες που δεν ξέρουν να διαβάζουν το λατινικό αλφάβητο; Γιατί έχει λιγότερα δικαιώματα ένας έλληνας που δεν ξέρει ξένες γλώσσες από έναν άλλο πολίτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Εν πάσει περιπτώσει, τα παραπάνω, τα θεωρώ απλά δείγματα ενός φαινομένου: σε πιο γενικό πλαίσιο, του κλασικού φαινομένου της πόλωσης: κάτι, είτε είναι άσπρο, είτε μαύρο. Στην πόλωση, όλες οι ενδιάμεσες αποχρώσεις εξαφανίζονται.

Το παιχνίδι της πόλωσης σαφώς συμφέρει την άκρα δεξιά και γι’ αυτό φροντίζει να το εντείνει όσο μπορεί. Είναι γνωστή η τακτική του «αν δεν είσαι όπως εμείς, δεν είσαι πατριώτης. Αν δεν είσαι πατριώτης, είσαι προδότης». Η «μετριοπαθής» αριστερά όμως πως αντιδρά σε αυτό;

Παραδόξως, και η αριστερά συμβάλει στην ίδια ακριβώς πόλωση. Με την αδυναμία διάκρισης μεταξύ πατριωτισμού και εθνικισμού που τη διακρίνει, χαρίζει κυριολεκτικά κάθε μετριοπαθή έκφραση πατριωτισμού στους εθνικιστές! Είναι ορισμός του αυτογκόλ ή όχι;

Ας το πιάσουμε αλλιώς: στη λογοτεχνία και στο σινεμά, οι αντίπαλοι, ο «καλός» και ο «κακός» συνδέονται πάντα από ένα κοινό χαρακτηριστικό. Ποιο είναι το κοινό χαρακτηριστικό σε αυτήν την αντιπαλότητα; Το ρητό που γράψαμε ως εισαγωγή στο παρόν άρθρο. Η αντιπαράθεση «εθνικισμός – αντεθνικισμός» στις μέρες μας, περιλαμβάνει τη σιωπηρή παραδοχή πως κράτος και πατρίδα ταυτίζονται!

Θα μπορούσα να γεμίσω σελίδες με παρατηρήσεις στα εθνίκια. Για ποιους λόγους δεν είναι πατριώτες και τι θα έπρεπε να ζητά ένας πραγματικός πατριώτης. Δεν το κάνω γιατί το έχει κάνει ήδη πολύ καλά ο Μάριος Βερέττας στο βιβλίο του «Ο πολιτισμός των στρατοπέδων». Προτιμώ να πω μερικά απλά πράγματα στην αντίπαλη πτέρυγα:

  • Πως, στον εμφύλιο, οι πολεμιστές του ΕΑΜ, μιλούσαν για πατρίδα (η ηγεσία είναι άλλο θέμα).
  • Πως, μετά τον εμφύλιο, οι μεγάλοι αγωνιστές είτε της αριστεράς είτε γενικότερα της δημοκρατίας, καυχιόντουσαν πως αγωνίζονταν για την πατρίδα.
  • Πως το Πολυτεχνείο, μιλούσε για Ελλάδα κι ήταν πνιγμένο στις ελληνικές σημαίες.

Τι στην ευχή, κι αυτοί εθνίκια ήταν;

This entry was posted in Μανιφέστο συρταριού. Bookmark the permalink.

2 Responses to Περί εθνικισμού

  1. Συντ says:

    Πλατεία Κανάρη στο Στρασβούργο?
    Γουάου!!!
    Να το δω να τιμούνται τρομοκράται του παρελθόντος εις το Στρασβούργο, και να τρίβω τα ματάκια μου!
    Είναι τσεκαριζμένον ότι επρόκειτο περί του δικού μας Κανάρη?
    (Τι να πω… Υπήρχε και ένας φον-Κανάρης, ξερωγώ…)

    Πάντως κατά τα άλλα καλά τα λες…
    Είναι απύθμενον το κόμπλεξ το σχετικόν… Αγγίζει τη βλακεία (δηλαδή δεν την αγγίζει μόνο, τη σφιχταγγαλιάζει κιόλας… μη σου πω ότι κάνουν και παιδάκι…)

  2. Κρείτων Κουσουράτος says:

    Κι όμως, Συντ, είναι καρατσεκαρισμένο πως είναι του δικού μας Κανάρη, όχι του άλλου!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Notify me of followup comments via e-mail. You can also subscribe without commenting.