Μονή Μεταφερόμενη Ψήφος – διευκρινίσεις

Το αμέσως προηγούμενο άρθρο μου, φαίνεται πως μπέρδεψε κάποιους αναγνώστες κι αυτό είναι κάτι πολύ φυσιολογικό, μια και, αφ’ ενός προσπαθούσε να περιγράψει συνοπτικά το σύστημα της μονής μεταφερόμενης ψήφου, ένα σύστημα που έχει πράγματι μια μικρή πολυπλοκότητα και δε γίνεται να περιγραφεί πλήρως σε ένα μικρό άρθρο. Αφ’ ετέρου, προϋπέθετε γνώση του γερμανικού εκλογικού συστήματος. Τι να κάνουμε, φίλοι μου, ώρες ώρες, παρασυρμένος κι εγώ, γράφω λες κι η πληθώρα των εκλογικών συστημάτων είναι κοινή γνώση… 😛

Το σχόλιο του s_pablo, επομένως, είναι μια πολύ καλή αφορμή για να δοθούν περισσότερες εξηγήσεις σε ένα θέμα που αξίζει, κατά τη γνώμη μου. Το παραθέτω αυτούσιο παρακάτω:

Λοιπόν, μετά από ελαφρά μελέτη κατέληξα ότι, όντως, το σύστημα είναι πολύ μπερδεμένο.

Πρώτον, δεν μου φαίνεται να ενδείκνυται για μονοεδρικές περιφέρειες, ή μάλλον καλύτερα δεν ενδείκνυται για εκλογικό σύστημα με μονοεδρικές περιφέρειες μόνο.

Εννοώ ότι στην περίπτωση που υπάρχουν μόνο μονοεδρικές περιφέρειες, υπάρχει η πιθανότητα, όπως δείχνεις κι εσύ στα παραδείγματα σου, να βγαίνει ο δεύτερος και όχι ο πρώτος σε ψήφους βουλευτής. Σε ένα ακραίο παράδειγμα, μπορεί να εκλεγούν μόνο οι δεύτεροι κι επειδή πρέπει να υπάρχει κάποια εξομάλυσνη, ούτως ώστε το πρώτο κόμμα να έχει περισσότερους βουλευτές, προφανώς η όλη προσπάθεια πάει στράφι.

Αν τώρα αδιαφορούμε για την αναλογική (έστω και “ενισχυμένα”) αντιπροσώπευση των κομμάτων, πάω πάσο, όμως είναι λίγο επικίνδυνο ένα κόμμα να έχει την υποστήριξη της πλειοψηφίας του λαού και να μην έχει τη δυνατότητα να σχηματίσει κυβέρνηση.

Δεύτερον, υπάρχει η πιθανότητα στη δεύτερη καταμέτρηση (μετά τον αποκλεισμό του τελευταίου) να μην υπάρχει υποψήφιος που φτάνει το 50% +1. Τότε, τι γίνεται?

Τρίτον, μου θυμίζει την περίπτωση των Όσκαρ Β’ Ρόλων, όπου ψηφίζονται δύο από τους πέντε υποψηφίους, με αποτέλεσμα πολύ συχνά να μην κερδίζει ο καλύτερος, αλλά ο δεύτερος ή ο τρίτος καλύτερος. Είναι προφανές ότι έτσι το σύστημα αυτό καταλήγει να είναι ένα σύστημα δεύτερων επιλογών και μοιάζει πολύ πιθανό ότι ο κόσμος που ψηφίζει, δύσκολα θα δώσει δεύτερη επιλογή σε κάποιον, από φόβο ότι η πρώτη του επιλογή δεν θα μπορέσει να τον αντιπροσωπεύσει.

Από την άλλη μερια μου μοιάζει σαφώς δικαιότερη η εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος στις πολυεδρικές περιφέρειες. Η εξομάλυνση γίνεται πιο εύκολα (μπορεί να γίνει και απευθείας από το επικρατείας) και η πιθανότητα “κακής” αντιπροσώπευσης μοιάζει πολύ μικρή.

Βέβαια, επισημαίνω ότι δεν έκανα και διατριβή πάνω στο θέμα και υπάρχει μεγάλη πιθανότητα κάτι να μην κατάλαβα σωστα. Ευελπιστώ ότι θα υπάρξει απάντηση.

Σε ό,τι αφορά λοιπόν το πρώτο κομμάτι:

Πράγματι, η εφαρμογή του στην περίπτωση που όλες οι έδρες είναι μονοεδρικές μπορεί να έχει περίεργα αποτελέσματα. Στην πράξη βεβαίως, έχει αποδειχθεί πως έχει τα αποτελέσματα ελαφρώς ενισχυμένης αναλογικής, αλλά για μένα αυτό είναι απευκταίο. Η πρόταση που περιέγραψα, λέει για εφαρμογή του συστήματος στις μονοεδρικές περιφέρειες, στα πλαίσια ενός συστήματος γερμανικού τύπου. Ας δούμε όμως λίγο καλύτερα το γερμανικό εκλογικό σύστημα, ως έχει:

  • Στο γερμανικό σύστημα, ξεκινάμε με έναν αρχικό αριθμό εδρών, ας πούμε 300 μια και είμαστε εξοικειωμένοι με το νούμερο. Οι μισές είναι μονοεδρικές, ενώ οι μισές είναι επικρατείας. Ο ψηφοφόρος έχει δύο ψήφους: μία ψήφο για τη μονοεδρική του περιφέρεια και μία ψήφο για την επικράτεια. Οι ψήφοι είναι ξεχωριστές και μπορεί άνετα κανείς να ψηφίσει για άλλο κόμμα στην περιφέρειά του και για άλλο κόμμα στην επικράτεια.
  • Οι βουλευτές στις μονοεδρικές περιφέρειες εκλέγονται με το σύστημα first-past-the-post, δηλαδή, αναδεικνύεται βουλευτής ο πρώτος σε ψήφους, ανεξαρτήτως του αν έχει σχετική πλειοψηφία ή όχι. Σαν να λέμε, αν ο Α έχει 34% κι ο αμέσως επόμενος Β 33,7%, εκλέγεται ο Α.
  • Αφού έχει ολοκληρωθεί η απόδοση εδρών στις μονοεδρικές, μετά αποδίδονται οι έδρες επικρατείας. Έδρες επικρατείας μπορούν να λάβουν κόμματα τα οποία, είτε έχουν ξεπεράσει το πλαφόν του 5% στην επικράτεια, είτε έχουν εκλέξει 3 βουλευτές σε μονοεδρικές.
  • Όλες οι έδρες του κοινοβουλίου (300 στο παράδειγμά μας) κατανέμονται με απλή αναλογική. Κάθε κόμμα λοιπόν, παίρνει από τις 150 ελεύθερες έδρες, τόσες έδρες, όσες η διαφορά αυτών που δικαιούται, από αυτές που έχει κερδίσει ήδη. Εάν όμως έχει πάρει περισσότερες έδρες, τότε τις διατηρεί κι αυτές παραμένουν ως επιπλέον έδρες στο κοινοβούλιο.

Για να γίνει το τελευταίο πιο κατανοητό, ας πάρουμε τα εξής παραδείγματα:

Το πρώτο κόμμα Α έχει πάρει 40%, το δεύτερο Β 30%, το τρίτο Γ 20% και το τελευταίο Δ 10%. Με απλή αναλογική, δικαιούνται: το κόμμα Α 120 έδρες, το Β 90, το Γ 60 και το Δ 30.

Περίπτωση πρώτη: το κόμμα Α έχει κερδίσει 110 μονοεδρικές, το Β 35, το Γ 3 και το Δ 2. Άρα, θα λάβουν, το κόμμα Α 10 έδρες επικρατείας, το Β 55, το Γ 57 και το Δ 28, έτσι ώστε, στο σύνολο όλοι να έχουν ακριβώς τις έδρες που θα είχαν με απλή αναλογική.

Περίπτωση δεύτερη: το κόμμα Α έχει κερδίσει 130 μονοεδρικές, το Β 35, το Γ3 και το Δ 2. Σε αυτήν την περίπτωση, το κόμμα Α δε λαμβάνει καμμία έδρα, αλλά κρατά όλες τις μονοεδρικές του. Τα υπόλοιπα κόμματα, λαμβάνουν έδρες όπως στο προηγούμενο παράδειγμα (55, 57 και 28) και συνολικά έχουμε μια βουλή 310 βουλευτών, με 10 επιπλέον έδρες.

Συμπερασματικά, το πλεονέκτημα του γερμανικού εκλογικού συστήματος είναι πως συνδυάζει την τοπική εκπροσώπηση με το αναλογικό σύστημα. Το μειονέκτημά του είναι πως δεν είναι πλήρως αναλογικό. Η υιοθέτηση της μονής μεταφερόμενης ψήφου στις μονοεδρικές όμως, εκτιμώ πως θα κάνει πιο δύσκολο το ενδεχόμενο της δεύτερης περίπτωσης. Πρακτικά, στην Ελλάδα, οι μονοεδρικές με εφαρμογή του παρόντος συστήματος, θα κάνει πολύ απλά το πρώτο κόμμα να λάβει τη μερίδα του λέοντος από αυτές. Και δε θέλω καν να σκέφτομαι τι συνέπειες θα είχε αν ίσχυε η πρόταση του Γ.Α.Π. να είναι 200 οι μονοεδρικές… Το σύστημα θα γινόταν σχεδόν πλειοψηφικό.

A propos, αναρωτιέμαι τι θα γινόταν σε περίπτωση που η κατανομή δε γινόταν με βάση κάποιο προκαθορισμένο αριθμό εδρών, αλλά συνεχιζόταν μέχρι να έχει εξασφαλιστεί η πλήρης αναλογική εκπροσώπηση των κομμάτων. Με πλαφόν 5%, θα μπορούσε (θεωρητικά, διότι πρακτικά είναι αδύνατον) ένα κόμμα με 5% στην επικράτεια να έχει πάρει όλες τις μονοεδρικές (η διπλή ψήφος το επιτρέπει αυτό). Άρα, για να εξισορροπηθεί η απλή αναλογική θα πρέπει να φτάσουμε σε κοινοβούλιο των… 3,000 εδρών!!! Θα πρέπει να υπάρχει κάποιος πιο έξυπνος τρόπος.

Για το δεύτερο κομμάτι:

Στην περίπτωση όπου και στη δεύτερη καταμέτρηση δε βρεθεί υποψήφιος να συγκεντρώνει την πλειοψηφία, αποκλείεται και πάλι ο τελευταίος υποψήφιος και καταμετρώνται οι ισχυρότερες προτιμήσεις από κάθε ψηφοδέλτιο. Αν και πάλι δε βρεθεί, η διαδικασία του αποκλεισμού και της καταμέτρησης επαναλαμβάνεται, μέχρι να βρεθεί ο υποψήφιος που συγκεντρώνει την πλειοψηφία, ακόμα κι αν απομείνουν μόνο δύο. Εκεί, ναι, έχουμε το ενδεχόμενο της χαμένης ψήφου, αν κάποιος δεν έχει συμπληρώσει δεύτερη ή τρίτη προτίμηση.

Για το τρίτο:

Μου άρεσε η παρομοίωσή σου, αν και εδώ πρέπει να έχουμε προηγουμένως ορίσει το «καλύτερος» και «χειρότερος». Το παρόν σύστημα αφήνει περιθώριο να έχουμε έναν εκπρόσωπο που τον στηρίζει το 42% των ψηφοφόρων, υπάρχει όμως κι ένα 43% που τον απεχθάνεται, με το 12% να είναι απλώς αδιάφορο. Το να βρεθεί κάποιος υποψήφιος ο οποίος θα λάβει την πλειοψηφία θα είναι η εξαίρεση του κανόνα – χώρια που, στην Ελλάδα, αυτό θα σημαίνει σχεδόν σίγουρα πως έχει καταστήσει την εκλογική του περιφέρεια φέουδο.

Η λογική πίσω από το προτεινόμενο σύστημα είναι πως ο καθένας ψηφίζει ελεύθερα αυτό που θέλει, κι αν το σώμα των ψηφοφόρων δεν τα βρει, τότε το ασθενέστερο τμήμα κάνει τις υποχωρήσεις του, η φωνή του όμως συνεχίζει να λαμβάνεται υπόψη. Δεν είναι δηλαδή μια άνευ όρων παραίτηση, όπως συμβαίνει τώρα όπου, όλες οι ασθενέστερες φωνές, απλώς αγνοούνται, ενώ όλες μαζί είναι πλειοψηφία. Έτσι, το εκλογικό σώμα «τα βρίσκει» αναδεικνύοντας εκείνον που μπορεί πράγματι να εκφράσει την πλειοψηφία. Και στο σημείο αυτό, της συναίνεσης, στέκομαι πάρα πολύ. Είναι σημαντικό να αλλάξει η νοοτροπία του «κέρδισα και γράφω τους υπόλοιπους» και να γυρίσει στο «για να κερδίσω τους χρειάζομαι όλους».

Τέλος, για το τέταρτο:

Πράγματι, το σύστημα αυτό μπορεί να εφαρμοστεί και σε πολυεδρικές περιφέρειες. Δεν έχω καταλήξει ακόμα αν είναι καλύτερο ή χειρότερο. Υπάρχει ένα θεμελιώδες πρόβλημα το οποίο έχει λυθεί μαθηματικά, αλλά δεν έχω εντρυφήσει στην πρακτική του εφαρμογή. Με δυο λόγια, σε μια περιφέρεια των 5 εδρών, θα υπάρξουν ψηφοφόροι οι οποίοι θα έχουν… πετύχει το τζακ ποτ, δηλαδή να προτιμήσουν 5 υποψήφιους και να εκλεγούν και οι 5, ενώ άλλοι θα ψηφίσουν κάποιους άλλους 5 και να μην εκλεγεί κανείς. Μπορούμε να μιλάμε για ισοτιμία της ψήφου σε αυτήν την περίπτωση; Από την άλλη, αν καταβάλουμε προσπάθεια ώστε να ελαχιστοποιηθεί αυτή η παρενέργεια, το σύστημα χάνει την αναλογικότητά του.

Σε γενικές γραμμές όμως, πρέπει να πω πως η εφαρμογή του στις πολυεδρικές περιφέρειες είναι μια πρόταση που αξίζει να αξιολογηθεί κι αυτή.

Ευχαριστώ για το σχόλιο!

This entry was posted in Μεμονωμένα - Ανεξάρτητα. Bookmark the permalink.

One Response to Μονή Μεταφερόμενη Ψήφος – διευκρινίσεις

  1. S_Pablo says:

    Ευχαριστώ για την απάντηση.

    Προφανώς κάποια πράγματα ξεκαθάρισαν σε αυτό το κείμενο, αν και νομίζω ότι κι εσύ αντιλαμβάνεσαι τα πιθανά “περίεργα” αποτελέσματα.

    Είμαι σίγουρος, ότι αν δουλέψει στην Αγγλία θα μπορέσει να μας δώσει κι εμάς μια καλύτερη ιδέα και να αλλάξουμε το έκτρωμα που έχουμε τώρα.

    ΥΓ. Παρεμπιπτόντως, από την πρώτη στιγμή που διάβασα το κείμενο, κάτι μου θύμιζε αυτό το εκλογικό σύστημα. Μόλις τώρα μου ήρθε.

    Μοιάζει, ουσιαστικά, με την εξέλιξη (αίωνες μπροστά) του συστήματος του σφαιριδίου (άσπρο αν τον αγαπάς, μαύρο αν δεν τον αγαπάς). Και τα δύο δίνουν τη δυνατότητα στον ψηφοφόρο αποδοκιμασίας των “κακών” βουλευτών…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Notify me of followup comments via e-mail. You can also subscribe without commenting.